Αν αυτά που έγραψε ο Πλάτων κατά του Ομήρου και του Αισχύλου, τα έλεγε κάποιος Χριστιανός, οι Νεοπαγανιστές θα χάλαγαν τον κόσμο ότι είναι "ανθέλληνας", "σκοταδιστής", "εναντίον της αρχαιοελληνικής τέχνης", "εχθρός του πολιτισμού", και άλλα τέτοια.
Για τον Πλάτωνα όμως σιωπούν. Μάλιστα, ενώ οι Παγανιστές ζητούν να διδάσκονται στα σχολεία εντατικά τα μαθήματα για την Ελληνική Μυθολογία, ο Πλάτων ζητάει να μην διδάσκονται, επειδή κάνουν κακό στους νέους!
Μάλιστα ο Πλάτων τα θεωρεί και βλάσφημα για τους "θεούς", για όσα τους φορτώνουν, έστω και αν αυτά είναι συμβολικά!
Σε αντίθεση με τον Πλάτωνα, στο Βυζάντιο οι Χριστιανοί διδάσκονταν Όμηρο στις σχολές τους.
Ο Πλάτων, θεωρούσε την ιδανική του Πολιτεία, απαλλαγμένη από τα αίσχη των πράξεων των "θεών" της αρχαίας Ελλάδος, επικρίνει αυστηρά τον Όμηρο και τους τραγικούς ποιητές, συμπεριλαμβανομένου του Αισχύλου, θεωρώντας ότι η ποίησή τους είναι παιδαγωγικά επιβλαβής και οντολογικά ψευδής. Κύριοι λόγοι είναι η ανθρωπομορφική και ανήθικη απεικόνιση των θεών, η καλλιέργεια συναισθηματικής αστάθειας στους πολίτες και η μίμηση αισθητών ειδώλων αντί για την αλήθεια των Ιδεών.
Ο Πλάτων κατηγορεί τον Όμηρο ότι παρουσιάζει τους θεούς να ψεύδονται, να μοιχοποιούνται και να προκαλούν κακά, δίνοντας κακά παραδείγματα στους νέους.
Η ποίηση του Ομήρου και του Αισχύλου, παρουσιάζοντας ήρωες να θρηνούν ή να φοβούνται, καλλιεργεί την δειλία και την έλλειψη αυτοελέγχου (σωφροσύνης) στους πολίτες.
Ο Πλάτων θεωρεί ότι οι ποιητές μιμούνται τον αισθητό κόσμο, ο οποίος είναι ήδη μια "σκιά" της πραγματικότητας, άρα βρίσκονται "τρίτοι από την αλήθεια".
Μάλιστα γράφει ότι ακόμα και ως συμβολικές, αυτές οι πράξεις είναι απαράδεκτες για να διαβάζονται από τους νέους, γιατί τους ΔΙΑΦΘΕΙΡΟΥΝ.
Στην ιδανική πολιτεία του, ο Πλάτων επιτρέπει μόνο ύμνους στους θεούς και εγκώμια αγαθών ανδρών, αποκλείοντας την δραματική ποίηση που βασίζεται στο πάθος.
Αλλά ας τα δούμε κατ' ευθείαν από τον Πλάτωνα αυτά:
Αρχαίο Κείμενο
Πλάτωνος Πολιτεία, βιβλίο 2
378d
...τα παιδία ευθύς και γέρουσι και γραυσί, και πρεσβυτέροις γιγνομένοις και τους ποιητάς εγγύς τούτων αναγκαστέον λογοποιείν.
Ήρας δε δεσμούς υπό υέος και Ηφαίστου ρίψεις υπό πατρός, μέλλοντος τη μητρί τυπτομένη αμυνείν, και θεομαχίας όσας Όμηρος πεποίηκεν ου παραδεκτέον εις την πόλιν, ούτ’ εν υπονοίαις πεποιημένας ούτε νευ υπονοιών. ο γαρ νέος ουχ οίός τε κρίνειν ότι τε υπόνοια και ό μή, αλλ’ ά αν τηλικούτος ων λάβη εν ταις δόξαις δυσέκνιπτά.
383a [3]
πολλά άρα Ομήρου επαινούντες, αλλά τούτο ουκ επαινεσόμεθα, την του ενυπνίου πομπήν υπό Διός τω Αγαμέμνονι: ουδέ Αισχύλου, όταν φη η Θέτις τον Απόλλω εν τοις αυτής
383b
γάμοις άδοντα ενδατείσθαι τας εάς ευπαιδίας νόσων τ' απείρους και μακραίωνας βίους, ξύμπαντά τα’ ειπών θεοφιλείς εμάς τύχας παιάν’ επηυφήμησεν, ευθυμών εμέ.
Καγώ το Φοίβου θείον αψευδές στόμα ήλπιζον είναι, μαντική βρύον τέχνη ο δ’ αυτός υμνών, αυτός εν θοίνη παρών, αυτός τάδ’ ειπών, αυτός εστιν ο κτανών τον παίδα τον εμόν.
Μετάφραση
"...και τους νέους, τους γέρους και τις γριές, και τους ανθρώπους της μέσης ηλικίας, και (ειδικά) τους ποιητές πρέπει να αναγκάσουμε να συνθέτουν ιστορίες [λογοποιείν] που να βρίσκονται κοντά σε αυτά [τα πρότυπα].
Τα δεσμά της Ήρας [1] από τον γιο της [τον Ήφαιστο], και τις ρίψεις [2] [του Ηφαίστου] από τον πατέρα του, όταν πήγε να υπερασπιστεί την μητέρα του που την έδερναν, και τις θεομαχίες όσες έχει πλάσει ο Όμηρος, δεν πρέπει να γίνουν δεκτές στην πόλη, ούτε αν είναι γραμμένες με αλληγορική έννοια [υπονοίαις] ούτε χωρίς αυτήν, διότι ο νέος δεν είναι σε θέση να κρίνει τι είναι αλληγορία και τι όχι, αλλά όσα τέτοια εντυπώνονται στις γνώμες [τις πεποιθήσεις] του σε τόσο μικρή ηλικία, γίνονται δυσκολοεξάλειπτα.
[Εδώ ο Πλάτων λογοκρίνει τους μύθους. Θεωρεί ότι οι ποιητές (Όμηρος, Αισχύλος) δεν πρέπει να παρουσιάζουν τους θεούς να τσακώνονται ή να λένε ψέματα, γιατί οι νέοι δεν καταλαβαίνουν τις αλληγορίες και παίρνουν τοις μετρητοίς τις ανήθικες πράξεις].
Το απόσπασμα 383a-b επικρίνει τον Αισχύλο (από το χαμένο έργο Θέτις), όπου ο Απόλλων προφητεύει ευτυχία στον γάμο της Θέτιδος, αλλά αργότερα είναι αυτός που σκοτώνει τον γιο της, τον Αχιλλέα.
Ο Πλάτων θεωρεί ανεπίτρεπτο να παρουσιάζεται ένας θεός ως ψεύτης.
Οι Χριστιανοί ήξεραν και ξέρουν να εκτιμήσουν την τέχνη του Ομήρου και του Αισχύλου.
Ήξεραν και ξέρουν να εκτιμούν τους συμβολισμούς των δύο αυτών καλλιτεχνών. Όμως πολλοί αρχαίοι Έλληνες, αρνούνταν αυτή την τέχνη, γιατί την θεωρούσαν κακή επιρροή στους νέους, όταν οι αρχαίοι "θεοί", έδιναν τόσο κακά παραδείγματα!
Βέβαια οι Χριστιανοί, δεν έχουν τέτοιο πρόβλημα, γιατί γνωρίζουν, ότι οι αρχαίοι δαίμονες, όχι μόνο αυτά, αλλά και πολύ χειρότερα έκαναν και κάνουν!
Και αποδεχόμαστε τους ωφέλιμους συμβολισμούς, ενώ το "ήθος" της αρχαίας θρησκείας και τα έργα των αρχαίων δαιμόνων, είναι για εμάς και τα παιδιά μας, παραδείγματα ΠΡΟΣ ΑΠΟΦΥΓΗΝ!
Υποσημειώσεις:
1. Ο Ήφαιστος έδεσε την μητέρα του την Ήρα στο θρόνο της με αόρατες αλυσίδες
2. Ο Δίας έριξε τον Ήφαιστο στην γη, με αποτέλεσμα να μείνει για πάντα κουτσός
3. Σε αυτό το χωρίο αναφέρεται και ο Καβάφης στο ποίημά του "Απιστία"
4. Ο Πάρης σκότωσε με βέλος τον Αχιλλέα με την βοήθεια του Απόλλωνα
